استاندارد IEC 60332 – آزمون‌های انتشار شعله در کابل‌های الکتریکی و نوری

استاندارد IEC 60332 با عنوان «Tests on electric and optical fibre cables under fire conditions» یکی از حیاتی‌ترین استانداردهای ایمنی در صنعت سیم و کابل است. برخلاف سری IEC 60331 که بر «تداوم جریان» تمرکز داشت، سری IEC 60332 بر این موضوع تمرکز دارد که کابل در صورت آتش گرفتن، چقدر باعث گسترش و انتشار شعله (Flame Propagation) می‌شود. کابل‌هایی که این تست را با موفقیت پشت سر می‌گذارند، با نام Flame Retardant (کندکننده شعله) شناخته می‌شوند.

این استاندارد به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: کابل‌های تک‌رشته معمولی، کابل‌های تک‌رشته ظریف و کابل‌های نصب شده به صورت دسته‌ای (Bunched).

بخش اول: تست انتشار شعله عمودی برای یک رشته کابل (Single Cable)

در این بخش، یک رشته کابل به طول تقریبی 60 سانتی‌متر به صورت عمودی قرار گرفته و شعله به آن اعمال می‌شود. هدف این است که پس از حذف منبع آتش، شعله خودبه‌خود خاموش شود و طول بخش سوخته از حد مجاز فراتر نرود.

IEC 60332-1-1: الزامات مربوط به تجهیزات آزمون (تجهیزات تولید شعله و محفظه).
IEC 60332-1-2: دستورالعمل اجرای تست با شعله پیش‌مخلوط 1 کیلووات. این رایج‌ترین تست برای کابل‌های فشار ضعیف و ساختمانی است.
IEC 60332-1-3: روش تعیین وضعیت قطرات شعله‌ور (Flaming Droplets). این پارامتر برای جلوگیری از سرایت آتش به طبقات پایین‌تر یا مواد اشتعال‌زای زیر کابل بسیار مهم است.

بخش دوم: تست برای سیم‌ها و کابل‌های ظریف (Small Single Cable)

برخی سیم‌های نازک (مانند سیم‌های داخل تجهیزات الکترونیکی) ممکن است در تست بخش اول به دلیل ظرافت ذوب شوند یا نتایج دقیقی ندهند. سری IEC 60332-2 برای این موارد تدوین شده است.

IEC 60332-2-1: تجهیزات آزمون اختصاصی برای سیم‌های ظریف.
IEC 60332-2-2: روش اجرای تست با شعله نفوذی (Diffusion Flame).

بخش سوم: تست انتشار شعله عمودی برای دسته‌های کابل (Bunched Cables)

این بخش سخت‌گیرانه‌ترین و مهم‌ترین قسمت استاندارد برای پروژه‌های صنعتی، نیروگاه‌ها و رایزرهای ساختمانی است. در شرایط واقعی، کابل‌ها به صورت دسته‌ای روی سینی کابل (Cable Tray) یا نردبان کابل قرار می‌گیرند که این تمرکز کابل‌ها، شدت و سرعت انتشار حریق را به شدت افزایش می‌دهد.

IEC 60332-3-10: تجهیزات آزمون شامل کوره عمودی بزرگ و نردبان فلزی.
دسته‌بندی‌ها (Categories): بر اساس حجم مواد غیرفلزی (عایق و روکش) در هر متر، کابل‌ها به دسته‌های مختلف تقسیم می‌شوند:
IEC 60332-3-22 (Category A): سخت‌گیرانه‌ترین حالت (حجم بالای مواد سوختنی).
IEC 60332-3-23 (Category B): برای حجم متوسط مواد سوختنی.
IEC 60332-3-24 (Category C): رایج‌ترین دسته برای کابل‌های عمومی نصب شده در دسته‌های متراکم.
IEC 60332-3-25 (Category D): برای کابل‌های با قطر بسیار کم.
IEC 60332-3-21 (Category A F/R): شرایط خاص برای کابل‌هایی که هم از جلو و هم از پشت تحت تأثیر شعله قرار می‌گیرند.

چرا انطباق با IEC 60332 ضروری است؟

جلوگیری از فاجعه در آتش‌سوزی: کابل‌های غیراستاندارد مانند یک «فیتیله» عمل کرده و آتش را از یک اتاق به کل ساختمان یا از یک طبقه به طبقات دیگر منتقل می‌کنند.
کاهش گازهای سمی: اگرچه این استاندارد مستقیماً تست گاز نیست، اما با محدود کردن حجم سوختن کابل، میزان تولید دود و گازهای سمی در محیط نیز به طور غیرمستقیم کاهش می‌یابد.
الزامات نظام مهندسی و آتش‌نشانی: در اکثر پروژه‌های ساختمانی و صنعتی، استفاده از کابل‌های دارای تأییدیه IEC 60332-1-2 (برای کابل‌های تکی) و IEC 60332-3-24 (برای رایزرها) اجباری است.

تفاوت کلیدی IEC 60332 با IEC 60331

بسیاری از کاربران این دو استاندارد را اشتباه می‌گیرند:

IEC 60332 (Flame Retardant): تست می‌کند که آیا کابل آتش را منتشر می‌کند یا خیر. (کابل ممکن است بسوزد و از کار بیفتد، اما آتش را جلوتر نمی‌برد).
IEC 60331 (Fire Resistant): تست می‌کند که آیا کابل در حین سوختن کار می‌کند یا خیر. (تداوم جریان برق).

جمع‌بندی

استاندارد IEC 60332 ستون فقرات ایمنی حریق در سیستم‌های سیم‌کشی است. برای کابل‌های نصب شده در مسیرهای حساس، نه تنها تست تک‌رشته (Part 1)، بلکه تست دسته‌ای (Part 3) برای تضمین عدم گسترش فاجعه‌بار شعله ضروری است. در زمان خرید یا طراحی، همیشه باید نوع دسته (Category A, B, C) متناسب با حجم کابل‌های روی سینی مشخص شود.

گروه آموزشی رادسان انرژی؛ پیشرو در تحلیل فنی استانداردهای بین‌المللی تجهیزات الکتریکی.